Vrij zijn in je leiderschap. Genieten van het proces, het ‘effortless’ zien ontstaan van nieuwe initiatieven. Voelen dat het vanzelf gaat. Is dat niet waar we allemaal naar zoeken? En de grap is: dat bereik je vaak juist door te stoppen met zoeken.
 
Voor The SatisFactory, het traject over integer leiderschap, heb ik meerdere leiderschapsmodellen doorgespit. En dat terwijl ik eigenlijk helemaal niet zo houd van modellen; het voelt altijd als een fragment van de praktijk. Authentiek leiderschap, persoonlijk leiderschap, effectief leiderschap, verbindend leiderschap… Er zijn zoveel stromingen met zoveel mooie gedachten, maar het voelt iedere keer toch niet helemaal kloppend. Tot mijn laatste boek: the undefended leader van Simon P. Walker.

Ik zeg niet dat dit boek ineens het hele spectrum van leidinggeven omvat of dat het de oplossing biedt voor alles. Toch vond ik het wel echt de moeite waard om hier een post over te plaatsen en jullie mee te nemen in het gedachtengoed. Simon is een bioloog, filosoof en theoloog en maakt graag gebruik van psychologische kennis. Hij probeert de lezer te laten zien dat leiderschap flexibel is, dat je kunt wisselen tussen stijlen en focus. Maar iets wat altijd constant blijft, ben jij zelf. En het leiden vanuit wie je bent is volgens Simon de kern. 

Defended vs. undefended leadership

Hij maakt grofweg het onderscheid tussen twee soorten leiders, op basis van de vraag: zie je het leven als een bezit wat van je kan worden weggenomen of zie je het leven als een gift die we in dankbaarheid mogen ontvangen?

  1. Defended leaders: deze leiders zien het leven als een bezit wat van je kan worden weggenomen. Dat heeft als resultaat dat je keuzes maakt gericht op het beschermen en/of uitbreiden van je ‘bezittingen’. Je kiest voornamelijk op basis van zekerheid/controle zodat je zeker weet dat je niets kwijt kunt raken. Kenmerken van deze leiderschapsstijl zijn: wantrouwen tegenover de omgeving, star vasthouden aan een plan of strategie, micromanagement, risicomijdend, je niet kwetsbaar op stellen/je alleen sterk en wijs profileren en verwacht (onbewust) iets terug van de mensen om je heen.
  1. Undefended leaders: deze leiders zien het leven als een gift. Dat heeft als resultaat dat je graag uitdeelt wat jou gegeven is. Je wilt graag onderdeel uitmaken van een beweging, je wilt anderen helpen hun eigen giften te gebruiken en handelt vanuit een ‘angstloze’ houding ten opzichte van de ander. Je hoeft immers niets veilig te stellen, je hebt alleen te delen. Kenmerken van deze leiderschapsstijl: de basis van samenwerking is vertrouwen, je maakt je keuzes op kritieke momenten in lijn met de dan-geldende context, je neemt risico’s, stelt je kwetsbaar op/je durft meerdere kanten van jezelf te laten zien, je verwacht niets terug van de mensen om je heen. 

“Ik ben zo’n ‘foute’ leider”

Wat ik zo flauw vind aan theoretische modellen is dat in de bewoording vaak een goed-vs.-fout suggereert. En dat je dus nooit zegt: o ja, ik ben echt die ‘foute’. Je bent geneigd om jezelf zo veel mogelijk in het ‘goede’ te herkennen. Want als je weet dat je ‘fout’ bent, dan zou je wel dingen gaan aanpassen, toch? Zo werkt het in ieder geval bij mij. Ik kom altijd ‘goed’ uit de bus als ik een theorie lees, maar daar zit natuurlijk een groot stuk ego of onbewust onbekwaamheid voor. Staaltje wishful thinking?

Maar in dit model moeten we denk ik echt eerlijk kijken waar we staan. Onszelf echt onder loep durven nemen. Waarom is het defended leadership een waarschijnlijkere uitkomst?

1. We leven in een maatschappij die wordt gedomineerd door angst en door bezit. We leren al vroeg dat je geld nodig hebt om te leven en dat je, als je niet hard werkt, alles kwijt kunt raken. Dat je beter niet kunt laten zien dat je kwetsbaar bent, omdat er anders misbruik van je wordt gemaakt. Dat jij helemaal los staat van deze angst, is dus niet zo waarschijnlijk. 

2. We zijn evolutionair gezien gemaakt voor samenwerken. In een groep ben je veiliger dan alleen. Maar als je gelooft alles kwijt kunt raken, dan moet je wel echt blindelings durven vertrouwen dat er niemand in de groep een zwakke schakel is die jouw veiligheid vermindert. Ogenschijnlijk veiliger is het dus om voor je eigen ‘hachje’ te kiezen en zo min mogelijk mensen invloed te laten hebben op jouw veiligheid en geluk.

3. We vrijwel alles in deze maatschappij dus koppelen aan een eigenaar: zelfs de meeste stukken natuur hebben op papier een eigenaar. Als jij iets weggeeft wat ‘van jou’ is, dan doe je dat alleen omdat er ook een mogelijke winst voor jou in zit. Niet zomaar voor de lol. Je verwacht (onbewust) dus altijd iets terug. De uren die je investeert in het opleiden van een medewerker, moeten wel leiden tot meer omzet. De netwerkbijeenkomsten die je bijwoont, moeten wel leiden tot meer conversie. De avonden die jij opgeeft om te werken voor het bedrijf, moeten wel leiden tot meer bevlogenheid of waardering van jouw medewerkers en/of klanten. Het is heel natuurlijk om dit niet alleen maar als vrijblijvend te zien. 

Handelen vanuit passie en dankbaarheid

Dus… waarin herken jij jezelf? Persoonlijk zie ik in beide stijlen wel iets terug. Ik probeer steeds bewuster vanuit de undefended leader te handelen, door mezelf iedere keer weer kritisch onder de loep te nemen. Waarom doe ik dit? Uit angst om te verliezen of vanuit liefde/passie om te delen? En iedere keer dat ik mezelf weer gevangen zie in het angstige paradigma, probeer ik mezelf van een afstandje te bekijken. Door in de helikopterview te stappen, kan ik vanuit een bewuste keuze handelen in plaats van de automatische piloot zijn (angstige) werk te laten doen.

Om steeds meer vanuit die onbevangenheid van een undefended leader te kunnen handelen, is een bewuste keuze noodzakelijk. Het zal niet zomaar vanzelf gaan veranderen. Een frequente herinnering aan die bewuste keuze is heel helpend. Zet een bepaalde achtergrond op je telefoon of een symbool op je bureau die je bewust maakt van deze keuze. 

Wil jij handelen vanuit angst en bezit of vanuit passie en dankbaarheid? Welke 2 dingen ga je anders doen als je vanuit de undefended leader handelt? 


In mei neemt The SatisFactory je in een paar weken mee om het gevecht tegen angst te stoppen. Om de controle meer los te laten en te leiden vanuit jouw waarden en passie. Zodat jij een undefended leader kunt zijn. Doe je mee?

Iris Bergwerff

Dit blog is geschreven door Iris Bergwerff-van der Giessen, psycholoog Arbeid & Gezondheid en oprichter van The SatisFactory Project.